6 Ocak 2017 Cuma

Pascal'ın kumarı


Halim – Basit bir kâr zarar hesabıyla, tanrıya inanmak inanmamaktan daha akılcı değil mi? Eğer varsa ve inkâr ediyorsan yandın. Yoksa ve boşuna inandıysan kaybedeceğin bir şey yok.

Selim – Peki diyelim, ama hangi tanrı?

Farzet ki Pascal’ın hesabına kandım, Hıristiyanların – hatta Katoliklerin, hatta Jansenistlerin – tanrısına inandım. Öldüm, heyecanla gittim kapıya dayandım, kim çıktı karşıma? Zeus. Lan olm demedik mi sana Dodona tapınağında sığır kurban edeceksin diye, atın bu dinsizi aşağıya! 

Bence en güvenli yol hiç birine inanmamak. O zaman karşıma hangisi çıkarsa çıksın, “abi, yalan tanrıların hiç birine inanmadım” diye kendimi savunma şansım olur en azından. Yüz tanrı adayı varsa doksan dokuzunu doğru bildim demektir.

Kaldı ki “kaybedecek bir şeyin yok” doğru değil. Hakikati kaybediyorsun, işkence ve azaptan daha korkunç bir şey bence. Hakikati kişisel konfor ve güvenlik hesabı üzerine inşa etmek gibi utanç verici bir hataya Pascal gibi akıllı bir adam nasıl düşer, hayret ediyorum.

Ben tanrı olsam, ceza korkusuyla ya da çıkar saiki ile bana inanan ya da inanır görünen birine çöp kadar değer vermezdim. Sıdk nedir bilirsin: sadakat, yani hakikate sırf hakikat olduğu için bağlı olmak, sonuçlarını zerrece umursamamak. İnandığı şey yanlış da olsa, bu niteliğe sahip biri daha değerlidir benim gözümde. Tanrı da eğer dürüstlüğe önem veren biriyse böyle düşünecektir. Pascal’ın inanç kumarbazını direktman cehenneme atacaktır.

Halim - Çarpılacaksın.

Selim - Ceza ve zulümden korktuğu için hakikati inkâr edene lanet olsun. Allah sevmez öylelerini.




5 yorum:

  1. Burada da konuyla ilgili iyi bir yorum var: https://incememed.wordpress.com/2009/08/18/pascalin-bahsi-ve-kar-ve-zarar-hesabi/

    YanıtlaSil
  2. "Hangi tanrı?

    Farzet ki Pascal’ın hesabına kandım, Hıristiyanların – hatta Katoliklerin, hatta Port-Royalcilerin – tanrısına inandım. Öldüm, karşıma Zeus çıktı."

    Üçü de bir zamanlar pagan tanrılar olan Yahudilerin -ve dolayısıyla onların devamı Hıristiyanların- tanrısı Yahve, Müslümanların tanrısı Allah ve Yunanlıların tanrısı Zeus arasında ne fark var? Bence fark şu: Yahudiler Yahve dışındaki tanrıları reddederek, Hıristiyanlar ve Müslümanlar da tanrılarını devlet gücüyle dünyaya yayarak paganlık aşamasını geride bırakabilmişlerdir.
    İranlı Zerdüştçülerin de tektanrıcı, yahut tektanrıcılığa eğilimli olmalarını sağlayan da arkalarındaki devlet desteği değil miydi?
    Olaya bu açıdan bakarsak tektanrıcılık tarihte paganizmin diğer tanrılarını ortadan kaldıran bir rol oynamıştır. Hatta bu sayede tek tanrı fikrinin reddinin de yolunu açmıştır diyebiliriz.

    YanıtlaSil
  3. Ben zaten hakikatin biricik olduguna inanmiyorum. Zira Ilahi Cevher hic bir surette tanimlanamayan, hic bir surette bilinemeyen bir "olgu" olduguna gore biz fanilerin onu bildigimizi sanmamiz ve bilinebilirligin yegane yolu oldugunu iddia etmemiz esyanin tabiatina aykiri... Zaten selamete bizim ihtiyacimiz var, Ilahi Varligin ibadete ve selamate ihtiyaci yok; o halde O'na varan her yol makbuldur ve "yol"lar mukemmelliyetten yoksundur cunku hepsi Ilah ile "mesafe" olduguna delalettir. O halde dogru din/ yanlis din kavrami yerine belki ve ancak daha kisa mesafe/ daha uzun mesafe ima eden yol anlaminda dinler birbiri ile mukayese edilebilir. Yol ehli bize oyle ogretdiler. Aşk-ı niyaz ederim efendim...

    YanıtlaSil
  4. Mükemmeliyet öznel bir sıfat. Kutuplar, bir kutup ayısı için mükemmel iklime sahiptir. İnsan için ise kusurludur. Mükemmeliyet öznelse, Tanrı için de mükemmeliyet özneldir. Bizlerin kusurlu gördüğümüz şeyler Tanrı için mükemmel olabilir. Yani ceza korkusuyla ona inanmak mükemmel olabilir. Veya insanın beyin ve çene orantısızlığı yüzünden ağızda çıkan 20lik dişler onun için mükemmel olabilir. Dürüst olmamak mükemmel olabilir.
    Fakat Tanrı gözlemlenebilir olmadığından ona inanç da seçilebilir bir şey değil.
    Aynı çoklu evren gibi. Bilim insanlarının kimisi çoklu evren teorisine inanıyor, kimisi inanmıyor. Bu rasyonel seçilebilir bir şey olsa, hepsi inanır veya hepsi inanmaz.
    Sadece ve ancak Tanrıya inanan birisi atar bu kumarı ortaya.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Sana göre neyin seçilebilir olduğunun kıstası ne?

      Sil